Ik ga een workshop in met een doel en opzet. En ergens halverwege de ochtend begrijp ik soms pas echt wat er speelt. Iemand zegt iets en ik denk: ah, dát. Dat had ik eerder moeten zien.
Die momenten zijn er nog. Ze verrassen me alleen minder.
"Het is niet dat alles nu sneller gaat. Ik denk vooral dieper na voordat ik de zaal inloop."
Wat er veranderde is niet het denkwerk zelf. Dat deed ik altijd al, maar de diepgang veranderde.
Want ik ga meestal vol aannames die zaal in. Over wat er speelt in de organisatie, wie van informele invloed is, waar de energie zit. Gebaseerd op gesprekken, documenten, jaren ervaring. Ze kloppen vaak wel. Maar ze echt doordenken, één voor één benoemen en bevragen, dat vraagt tijd. En die tijd is er zelden. Workshopvoorbereiding is altijd in concurrentie met alles wat er nog meer op de planning staat.
Nu schrijf ik op wat ik weet over de context. Dan vraag ik Copilot, Claude of chatGPT (afhankelijk van de organisatie waarvoor ik werk): welke aannames zitten hierin die ik niet heb uitgesproken? Waar verwacht ik weerstand die ik nog niet heb benoemd? Wat zie ik misschien niet?
Het is geen magie, maar het gaat ook wel verder dan gewoon hardop denken. De AI-tool helpt me patronen te zien in alles wat er is: projectdocumenten, intakegesprekken, interviews, ... Wat in één gesprek een detail lijkt, weegt anders als het in drie gesprekken terugkomt. Die verbanden leg ik zelf ook, maar niet altijd, en zeker niet als de tijd krap is.
Als ik intakegesprekken heb gevoerd, upload ik de transcripten. Er is altijd iets dat ik anders heb gewogen dan het verdiende. Een detail dat ik als anekdote had opgeslagen terwijl het eigenlijk een signaal was. Of een spanning die ik wel hoorde, maar te snel afdeed als persoonlijke frustratie.
Als ik alleen een briefingdocument heb om mee te starten, dan schrijf ik op wat ik weet en vermoed. Dan vraag ik waar spanningen zitten die de opdrachtgever misschien niet heeft uitgesproken, en welke vragen ik nog niet heb gesteld.
Er zit een verschil tussen de workshop ingaan met vage aannames of met geformuleerde aannames. De tweede soort kun je toetsen. De eerste merk je pas op als ze fout zijn. De workshopopzet verandert lang niet altijd als ik werk op deze manier, maar wat ik in de zaal ga observeren, verandert wel. En hoe ik luister.
"Een blinde vlek benoem je niet alleen. Je hebt iets nodig dat je denken oprekt"
AI leest de ruimte niet. Voelt niet aan wanneer iemand afhaakt. Beslist niet wanneer je het plan loslaat omdat er iets anders speelt. Weet niet wanneer een spanning uitgesproken moet worden en wanneer ze beter in de ruimte blijft hangen.
Dat blijft mensenwerk. Het vraagt de leesvaardigheid van groepen die je in de loop der jaren opbouwt. Dat is het vakmanschap van een change professional, en het is niet iets dat je kunt delegeren.
Maar de kwaliteit van de voorbereiding werkt door in hoe je dat werk doet. Als je weet wat er mogelijk speelt, ben je alerter als het opduikt. De workshop zelf is jouw domein. De voorbereiding mag wat hulp krijgen.